-
1Синтаксисҡа инеш курс
Ғәрәп телендә النَّحْوُ һүҙе «юл, ниәт» мәғәнәһен аңлата. Ни өсөн был һүҙ менән грамматиканы өйрәнеүсе предметты атай башлағандар һорауына аныҡ яуап юҡ, әммә йыш киләһе ҡараш әйтелә.
Ғәрәп теленә Һуңғы Үәхи теле булыу бәхете төшкәндән, һәм яңы Ислам дине Ғәрәп ярымутрауынан тыш башҡа ерҙәрҙә киң таралғандан һуң, ғәрәп телен системалаштырыу мәсьәләһе тыуған. Бер яҡтан, был ғәрәп булмаған мосолман халыҡтарының ғәрәп телен өйрәнергә теләүе, икенсе яҡтан, ғәрәптәр үҙҙәре, башҡа исламлашҡан ерҙәрҙә йәшәгән халыҡтар менән ҡушылып, тыуған телдәренең әҙәбилеген юғалта һәм күп һүҙҙәрҙе һәм хәрәкәттәрҙе боҙоп әйтә башлауҙарына бәйле. Телмәр хаталары Ҡөрьәнде уҡығанда ла ебәрелә башлай (билдәле булыуынса, тәүге Ҡөрьән яҙмалары хәрәкәттәрһеҙ яҙылған булған).
Был факт ғалимдарҙы телде һаҡлап алып ҡалыу мәсьәләһе тураһында уйланырға мәжбүр иткән, һәм, Әбүл-әсәд Әд-Дүәлий исемле, уларҙың береһе, беренсе грамматика ҡағиҙәләрен яҙған һәм уларҙы ғәҙел хәлиф Ғәли ибн Әбү Талибҡа күрһәткән. Ғалим хеҙмәте менән танышҡас, Ғәли (رَضِىَ اللَّهُ عَنْهُ) ҡысҡырып ебәргән: مَا أحْسَنَ هَذَا النَّحْوَ! («Ниәтең ниндәй яҡшы!»). Шулай итеп, ғилемде ошо исем менән атау фекере килеп сыҡҡан.
- Инеш. Синтаксис
- Синтаксисҡа инеш темаһын нығытыу
- Һүҙ төркөмөндәре
- Һүҙ төркөмөндәре темаһын нығытыу
- Исемдең билдәлеге һәм билдәһеҙлеге - I өлөш
- Исемдең билдәлеге һәм билдәһеҙлеге - II өлөш
- Исемдең билдәлеге һәм билдәһеҙлеге темаһын нығытыу
- Исем заты
- Исем заты темаһын нығытыу
- Исемдең килеш менән үҙгәреүе
- Исемдәрҙең килеш менән үҙгәреше темаһын нығытыу
-
2§ 1Һүҙ төркөмдәре
Ғәрәп телендә өс һүҙ төркөмө бар: исем, ҡылым һәм киҫәксә. Был һүҙ төркөмдәрен асыҡлар өсөн, уларҙың билдәләрен белер кәрәк...
أَنْوَاعُ الكَلِمَةِ -
3§ 2Исемдең билдәлеге һәм билдәһеҙлеге
Башҡа телдәрҙәге һымаҡ уҡ, ғәрәп телендә исемдең ике торошо бар: билдәлек һәм билдәһеҙлек...
تَعْرِيفُ الاِسْمِ وَتَنْكِيرُهُ -
4التَّذْكِيرُ وَالتَّأْنِيثُ
-
5§ 4Исемдең килеш менән үҙгәреүе
Алты килеше булған рус теленән айырмалы, ғәрәп телендә барыһы өс кенә килеш бар...
إِعْرَابُ الأَسْمَاءِ -
6§ 5Төшөм килеш бәйлектәре
Был лекцияла һеҙ ғәрәп теле төшөм килешенең бар бәйлектәре менән танышырһығыҙ
حُرُوفُ اَلْجَرِّ- Төшөм килеш бәйлеге - مِنْ "из" (русса әйткәндә)
- إِلّى "к, в, на", عَنْ "о, об; от", عَلَى "на" (русса әйткәндә) төшөм килеш бәйлектәре
- Төшөм килеш бәйлектәре. 2 өлөш
- Төшөм килеш бәйлектәре - فِي "в", بِـ "өсөн, урынына"
- Төшөм килеш бәйлектәре. 3 өлөш
- Төшөм килеш бәйлектәре темаһын нығытыу
- كَـ "һымаҡ", حَتَّى "тиклем", لِـ "өсөн" төшөм килеш бәйлектәре
- مَعَ "менән",مُنْذُ/مُذْ "менән", تَـ/بِـ/وَ "ант итәм" төшөм килеш бәйлектәре
- Төшөм килеш бәйлектәре. 5 өлөш
- رُبَّ "йыш", حَاشَا/عَدَا/خَلَا "башҡа" төшөм килеш бәйлектәре
- Төшөм килеш бәйлектәре. 6 өлөш
- Төшөм килеш бәйлектәренең башҡа мәғәнәлере
- Төшөм килеш бәйлектәре темаһын нығытыу - II өлөш
-
7§ 6Күсмә һәм күселмәҫ ҡылымдар
Күсмә ҡылымды күсемһеҙенән айыра белеү һеҙгә тура өҫтәлеш, төшөм килеш бәйлектәре ҡылымдар янында һ. б. һүҙ төркөмдәрен дөрөҫ ҡулланырға ярҙам итер.
اَلْأَفْعَالُ الْمُتَعَدِّيَةُ وَاللاَّزِمَةُ -
8اَلْإِضَـافَـةُ
-
9§ 8Мөрәжәғәт
Өндәш һүҙ, шулай уҡ саҡырыу, ул - телдең, улар ярҙамында беҙ һөйләшеүсенең иғтибарын йүнәлтеүсе, шундай өлөштәре...
النِّدَاءُ -
10الجُمْلةُ الاِسْمِيَّةُ
-
- إِنَّ бәйлеге һәм уның «һылыуҙары». إِنَّ бәйлеге "ысынында, бит"
- إِنَّ бәйлеге һәм уның «һылыуҙары». إِنَّ "..., что" (русса әйткәндә), كَأَنَّ "әйтерһең дә, тойола", لَكِنَّ "әммә, ләкин" бәйлектәре
- إِنَّ бәйлеге һәм уның «һылыуҙары». لَيْتَ "эй, әгәр ҙә... !", لَعَلَّ "мөмкин, ихтимал" бәйлектәре
- إنّ бәйлеге һәм уның «һылыуҙары» темаһын нығытыу
-
13الأَسْمَاءُ المَمْنُوعَةُ مِنَ الصَّرْفِ
-
21كَانَ وَأَخَوَاتُهَا
-
22§ 21Теләк һөйкәлеше бәйлектәре
Был лекцияларҙа һеҙ теләк һөйкәлеше бәйлектәре менән танышырһығыҙ ...
حُرُوفُ النَّصْبِ -
23§ 22Маҡтау һәм шелтә белдереү өсөн نِعْمَ һәм بِئْسَ ҡылымдары
Бел лекцияла һеҙ дөрөҫ маҡтарға һәм шелтәләргә өйрәнерһегеҙ ...
فِعْلاَ نِعْمَ وَبِئْسَ لِلْمَدْحِ وَالذَّمِّ -
25فِعْلاَ التَّعَجُّبِ
-
26الْمَفْعُولُ لِأَجْلِهِ
-
28اَلْإِسْتِثْنَاءُ
-
29§ 28ظَنَّ ҡылымы һәм уның «һылыуҙары»
Был лекцияларҙа һеҙ ظَنَّ ҡылымы һәм уның «һылыуҙары» менән танышырһығыҙ
ظَنَّ وَأَخَوَاتُهَا -
30§ 29Ике ҡылымды ҡыҫҡартыусы һүҙҙәр
Был лекцияларҙа һеҙ ике ҡылымды ҡыҫҡартыусы һүҙҙәр менән танышырһығыҙ
أدَاوَاتُ الجَزْمِ لِلْفِعْلَيْنِ -
33§ 32لا дөйөм («ырыу») инҡар итеү бәйлеге
Был лекцияла һеҙ لا дөйөм («ырыу») инҡар итеү бәйлеге менән танышырһығыҙ
لا النَّافِيَةُ للجِنْسِ -
34§ 33Килеш менән үҙгәреүсе һәм үҙгәрмәүсе һүҙҙәр
Был лекцияла һеҙ килеш менән үҙгәреүсе һәм үҙгәрмәүсе һүҙҙәр менән танышырһығыҙ
الأَسمَاءُ المُعْرَبَةُ وَالمَبْنِيَّةُ -
35§ 34كَادَ ҡылымы һәм уның «һылыуҙары»
Был лекцияларҙа һеҙ كَادَ ҡылымы һәм уның «һылыуҙары» менән танышырһығыҙ
كَادَ وَأَخَوَاتُهَا -
36§ 35مَا инҡарлау хиджәз һөйләше киҫәксәһе
Был лекцияла һеҙ مَا инҡарлау хиджәз һөйләше киҫәксәһе тураһында белерһегеҙ
مَا الحِجَازِيَّةُ -
37أَسْمَاءُ العَدَدِ الأَصْلِيَّة
-
38أَسْمَاءُ العَدَدِ التَّرْتِيبِيَّةُ